Znakomity węgierski znawca teorii liczb,
kombinatoryki i grafów Paul Erdös miał powiedzieć kiedyś, że matematyk jest
urządzeniem, które zamienia kawę na twierdzenia. Sentencja ta ma pewną wadę: Erdös pominął element
konieczny dla efektywności całego procesu, mianowicie pączki.
Z matematycznego punktu widzenia
pączek polski to kula, a amerykański (ten z dziurką, zwany inaczej donutem)
jest torusem. Topolodzy uznają te formy za całkowicie różne. Mają na myśli to,
że nie da się z kuli zrobić torusa, ani na odwrót, za pomocą takich operacji
jak wyginanie, ściskanie, rozciąganie czy skręcanie (dziurawienie,
rozrywanie i sklejanie boków jest jednak zabronione!).
Dziurka w środku donuta jest wieczna, nie da się
jej zlikwidować. Można natomiast w topologicznie dozwolony sposób zrobić z
donuta... kubek na kawę .
Pączki opłaca się jednak ciąć. Polscy matematycy
Stefan Banach i Alfred Tarski w 1924 roku udowodnili, że trójwymiarową kulę
można pociąć na części, a potem złożyć z tych części... dwie kule o takim samym
promieniu jak wyjściowa.
Trochę historii:
A dlaczego Amerykanie zrobili w naszym znakomitym
ciastku dziurę? Prawdopodobnie z łakomstwa. Za oceanem lepiej sprzedawały się
większe ciastka (tam wszystko robi się w rozmiarze XL). Klient nasz pan, więc jeśli chce, to trzeba mu lepić pączuchy o rozmiarach
piłki futbolowej.
Na drodze do marketingowego
spełnienia marzeń stanęła jednak fizyka. Duże kule z ciasta muszą się długo
smażyć, żeby środek nie pozostał zakalcowaty, ale gdy środek wypieka się w sam
raz, dla skórki to jest zbyt wiele - ulega zwęgleniu. Najpierw próbowano temu
zapobiec, wypełniając wnętrze ciasta owocami albo orzechami, które mogły
pozostać surowe. Ale wnet okazało się,
że za oceanem bardziej wolą jeść nic, czyli dziurkę, niż owoce!
Kto wpadł na to, że dziurka lepsza od jabłka?
Historia kulinarna Ameryki wymienia dwie osoby: Hansona Gregory'ego, który miał
wymyślić dziurkę w roku 1847, gdy jako 16-latek służył jako pomocnik na
żaglowcach, oraz Johna Blondela, który w 1872 roku złożył wniosek o patent na
dziurkę w pączku.
Znalezione na wyborcza.pl
